De tijdmeester van Antwerpen: Raymond Meeus over de kunst van horlogemaken
In een charmant atelier op het 3e verdiep in de Vestigingstraat van Antwerpen, werkt Raymond Meeus al meer dan 30 jaar aan de fijne kunst van het horlogemaken. Zijn atelier, ooit bemand door vier tot vijf specialisten, is nu een bastion van ambachtelijke precisie waar hij zich volledig richt op herstellingen en restauraties van particulieren uurwerken. Met maar liefst zestien certificaten op zak, behoort hij tot de top van de Belgische horlogemakers.
Een vakman met een visie
Meeus is een expert in de herstellingen en de restauratie van enkele van de meest prestigieuze merken: Omega, Cartier, Breitling, Jaeger-LeCoultre, TAG Heuer, IWC, Montblanc, Rado, Longines, Tissot en Baume et Mercier. Toch maakt hij zich zorgen over de toekomst van zijn ambacht.
“Er gaat te veel fout bij het eerste contactmoment in de juwelierszaken,” stelt hij. Volgens hem ontbreekt het verkopers vaak aan diepgaande kennis over horlogemaken, waardoor klanten soms verkeerde informatie krijgen. Een grondigere opleiding van vakjargon voor winkelpersoneel zou niet alleen de service verbeteren, maar ook bijdragen aan een grotere waardering voor het vakmanschap.
Een andere zorgwekkende evolutie is de afschaffing van de vestigingswet voor horlogemakers. “Vroeger moest je diploma’s kunnen voorleggen om het beroep uit te oefenen. Nu kan iedereen zich horlogemaker noemen, zonder de nodige expertise.” Dit gebrek aan regulering ondermijnt de authenticiteit en kwaliteit van het vak.
Wat is de vestigingswet nu ook alweer?
De Vestigingswet is een Belgische wet, die voor een aantal beroepen bepaalt dat iemand over vastomschreven ‘beroepsbekwaamheden’ moet beschikken voor hij dat beroep als zelfstandige mag uitoefenen. De wet schrijft ook voor dat iedere handelaar een basiskennis van bedrijfsbeheer moet hebben. De Vestigingswet bestaat sinds 1958. De wet werd ingevoerd door toenmalig minister van Middenstand Paul Vanden Boeynants (†) om de kwaliteit van de beroepsuitoefening te waarborgen en om te voorkomen dat er te veel starters zonder de nodige toerusting aan een onderneming zouden beginnen. De vestigingswet in België bepaalde dat bepaalde beroepen, waaronder horlogemakers, slechts mochten worden uitgeoefend wanneer men kon aantonen over de nodige beroepsbekwaamheid te beschikken. Dit betekende dat men specifieke diploma’s of certificaten moest hebben om als horlogemaker te kunnen werken.
In 2017 besloot de Vlaamse Regering echter om deze vestigingswetgeving af te schaffen. Dit besluit werd genomen in het kader van Europese regelgeving die stelt dat elke Europeaan op een gelijke basis een onderneming moet kunnen starten in elke lidstaat. De afschaffing hield in dat bepaalde beroepen, waaronder horlogemakers, niet langer verplicht waren om hun beroepsbekwaamheid te bewijzen voordat ze hun beroep konden uitoefenen.
Het doel van deze afschaffing was om barrières voor ondernemers weg te nemen en het ondernemersklimaat te stimuleren. Tegelijkertijd werd verwacht dat sectorfederaties alternatieven zouden uitwerken, zoals labels en opleidingen, om de kwaliteit van de dienstverlening te waarborgen.
Hoe kijkt u hiertegenaan?
De afschaffing van de vestigingswet heeft voor veel beroepen de drempel verlaagd om een zaak te starten, maar is dat altijd wenselijk? Moet een horlogemaker – net zoals een chirurg, een architect of zelfs een bloemist – over de juiste diploma’s en certificaten beschikken om zijn vak uit te oefenen? Of is ervaring en passie voldoende?
Ars Nobilis, de Belgische Federatie voor Juwelen en Uurwerken, kan een stem laten horen in dit debat. Wat denkt u? Moet de vestigingswet terugkomen om het ambacht te beschermen? Laat het ons weten via de poll op onze website: www.arsnobilis.be!
Jong talent en een familie-erfgoed
Horlogemaken is niet alleen een beroep, het is een passie die van generatie op generatie wordt doorgegeven. Raymond’s familiegeschiedenis bevestigt dit: zijn grootvader was uitvinder en werkte na de uren aan klokken. Zijn vader, een ingenieur, hield zich in zijn vrije tijd bezig met horloges. En nu zet zijn zoon Loïc de traditie voort. “Loïc heeft alles achter zich gelaten om horlogemaker te worden en koos ervoor om de beste opleiding te volgen bij Wostep Foundation in Neuchâtel, Zwitserland,” vertelt Raymond met trots.
Loïc komt in de paasvakantie terug naar België om samen met zijn vader in het atelier te werken, met een bijzondere interesse in vintage horloges. Vintage uurwerken winnen steeds meer aan populariteit en vormen een nichemarkt waarin vakmanschap en geschiedenis samenkomen. “Een horloge is meer dan een accessoire, het is een stukje erfgoed,”zegt Raymond.
De toekomst van de horlogerie
De sector verandert. Terwijl grote juweliers steeds vaker herstellingen aanbieden zonder de nodige expertise, pleit Raymond voor een herwaardering van kleine gespecialiseerde ateliers. “Klanten moeten weten waar ze terechtkunnen: bij de echte specialisten en niet zomaar bij een verkoper.”
Op internationaal vlak zijn er ook veelbelovende ontwikkelingen. In Genève vindt in het najaar een beurs plaats waar kleine manufacturen, zoals Christopher Ward, steeds meer erkenning krijgen. Ook technieken zoals het guillocheren van wijzerplaten – een traditionele graveermethode – tonen dat het ambacht blijft evolueren.
Restauratie vs. herstelling
Veel mensen verwarren een herstelling met een restauratie. Raymond legt het verschil uit: “Als wisselstukken direct beschikbaar zijn, spreken we van een herstelling. Maar als een onderdeel zeldzaam of moeilijk te vinden is, dan komt er restauratie bij kijken.” Dit onderscheid is cruciaal voor klanten die willen begrijpen waarom een herstelling/restauratie soms langer kan duren dan verwacht.
Ondertussen blijft Meeus investeren in de toekomst. Zijn website wordt vernieuwd, er is een bedrijfsfilm in de maak en zelfs Kanaal Z heeft een reportage over hem opgenomen. Maar ondanks de modernisering blijft één ding onveranderd: de passie en precisie waarmee hij elk uurwerk behandelt. “Een horlogemaker moet respect hebben voor de tijd die een herstelling vergt, bij mij kan je terecht voor ‘het potteke kennis’ ” zegt hij met een glimlach. En dat is precies wat Raymond Meeus al decennialang doet: tijd respecteren, koesteren en bewaren.